Омега-3

Омега-3 – бұл холестериндік түйіншектердің пайда болуын тежейтін және, сәйкесінше, жүрек-тамыр жүйесі ауруларының пайда болу қаупін төмендететін полиқанықпаған май қышқылдары.     Олардың адам ағзасында синтезденбейтіні маңызды, бірақ олар үнемі тұтынылады да, сондықтан олар сырттан, негізінен тағамнан қабылдануы тиіс.

Табиғатта Омега-3 қышқылдары көп, бірақ адам ағзасы үшін ең маңыздысы – бұл EPA және DHA қышқылдары.

EPA немесе ЭПК – бұл эйкозапентаен қышқылы, ал DHA немесе DГК – докозагексаен қышқылы болып табылады. Олар тек балықтың майлы түрлерінде кездеседі.

EPA және DHA қышқылдары жасушалы жарғақтарының (мембраналарының) құрамына кіреді, яғни бүкіл ағзаның денсаулығы олардың қажетті мөлшеріне байланысты.

Біздің ағзамызда Омега-3 қышқылдарының мөлшері алуан түрлі. Қарапайым қышқылдарға қарағанда, күрделі жүйелерде пайдалы қышқылдардың мөлшері көбірек болады. Біздің миымыздың 30%-ы – бұл полиқанықпаған қышқылдар.

Омега-3 май қышқылдарының дене жүйелеріне тигізетін пайдасы:

– Жүрек пен қан тамырларына жағымды әсер – инфаркт, инсульт қаупін азайту, холестерин мен қысымның төмендеуі

– Терінің қалпына келу (регенерация) қызметінің артуы – тері баяу қартаяды және жылдам қалпына келеді, жас және тартылған болып көрінеді

– Теріні күннен қорғау, аллергиялық реакциялар мен дерматиттердің азаюы

– Буындарды қолдау – шеміршектің бұзылу процестері баяулайды

– Буындардың қабынуға қарсы қызметі

– Ми жұмысының жақсаруы – есте сақтау мен зейінге оң әсері, жұмыс қабілеттігінің артуы

– Иммундық және қанайналым жүйесін қолдау

– Ұрпақ жаңғырту (репродуктивті) қызметін ынталандыру

– Көз ауруларының даму қаупін азайту, «құрғақ» көз белгілерінің азаюы

– Депрессияны емдеуде оң әсерге келу 

Жүрек және тамырлар

Омега-3 қышқылдары қан тамырларының қабырғаларын артық «нашар» холестериннен тазартады, «холестериндік түйіншектердің» пайда болуына жол бермейді. Қанның тұтқырлығын жақсартады және қан қысымын қалпына келтіреді. ЛПВП (жоғары тығыздықтағы липопротеидтер) – «нашар» холестерин деңгейін жоғарылатады. Қан тамырларының қабырғаларын нығайтып, оларды серпімді етеді. Гомоцистеин концентрациясын төмендетеді (ағзада жинақталған амин қышқылы артериялардың ішкі қабырғаларына «шабуыл жасай бастайды», нәтижесінде қан ұйығыштары пайда болады). Омега-3 барлық осы ерекше қасиеттері бізді атеросклероз, жүректің ишемиялық ауруы, инсульт, миокард инфарктісі, тромбоз қаупінен сақтандырады. Балық майындағы Д дәрумені қан тамырларының сенімді қорғаушысы болып табылады, ол жүрек аурулары мен қант диабетінің даму қаупін болдырмайды.

Сүйек жүйесі

Балық майы остеопороздың дамуына кедергі келтіретіні анықталды. Балық майын құрайтын ЭПК және ДГК сүйек жоғалуына әкелетін жасушалық процестерді оқшаулайды да, қабынуды жеңілдетеді. Омега-3 ПҚМҚ күнделікті қабылдау буындардың ауырсынуын жеңілдетеді. Сонымен қатар, балық майы остеопорозды емдеуге қажетті Д дәруменінің ең құнды пайда болу көздерінің бірі болып табылады.

Д дәрумені гормондар сияқты кальций алмасу процесін реттейді, сондықтан балалық шақта сүйек тіндерінің дұрыс дамуына және жетілу кезінде остеопорозды алдын алу үшін өте маңызды.

Балық майындағы А дәрумені буындарға да пайдалы. Ол хондроциттердің жетілуіне қатысады (шеміршек тінін құрайтын жасушалар).

Жоғары концентрациядағы Омега-3 май қышқылдарын үнемі қабылдау ревматоидты артрит кезіндегі қабыну процесін азайтуға және кейде ауырсыну мен таңертеңгі қаттылықты жеңілдетуге немесе толығымен шешуге көмектеседі.

Сонымен қатар, Омега-3 қышқылдары асқазан-ішек жолында жиі ауырсынуды тудыратын стероид емес қабынуға қарсы дәрі-дәрмектерді қолдануды азайтуға қабілетті.

Тізе буынының артрозы кезінде Омега-3 дәрісін қабылдау буын шеміршегінің бұзылу процесін тоқтатады. Нәтижесінде ауырсыну азаяды, буындардың қозғалғыштығы жақсарады, бұл олардың қызмет ету мерзімін едәуір ұзартады.

Иммунитет

Омега-3 иммунитетті керемет ынталандырады. ПҚМҚ иммундық жүйенің жарғақтарының (мембраналарының) негізін ғана емес (мембрана – бұл вирустардың енуінен қорғайтын қабат), сонымен қатар гормон тәрізді заттар эйкозаноидтарды синтездеу үшін бастапқы материал болып табылады, олар лейкоциттердіңқабыну ошағына жылдам көшуіне бұйрық береді де, суық тию кезінде дене температурасының жоғарылауына әсер етеді. Ал жоғары температура тер бездері арқылы өлі вирустарды, бактерияларды және олардың тіршілік әрекетінің қалдықтарын жоюға мүмкіндік береді.

Балық майы ағзаның инфекцияларға төзімділігін едәуір арттырады. Омега-3 ПҚМҚ Т-жасушалар мен макрофагтардың белсенділігін арттырады, сонымен қатар простагландиндердің — қабынуға қарсы әсері бар заттардың  синтезін ынталандырады. Осылайша, Омега-3 тыныс алу жолдарын инфекциялардан қорғайды және бізді бронхөкпелік аурулардан құтқарады.

Созылмалы бронхитпен ауыратын темекі шегушілерде Омега-3 ағза жағдайының жақсаруына әкеледі: олар еркін тыныс алады және жұмсақ қақырықты шығарады. ЭПК және ДГК де бронх эпителийінің өсуіне кедергі келтіреді.

Омега-3 дәрісі етеккір циклін қалыпқа келтіреді, фиброаденоматоз белгілерін азайтады және сүт бездеріндегі жылауықтардың регрессиясына әкеледі.

Онкология

Омега-3 қышқылдары тоқ және тік ішек, қуық асты безі, сүт безі, аналық без ісігінің алдын алуда тиімді. Етеккір үзілісінен кейінгі әйелдердің балық майын үнемі қолдануы сүт безі қатерлі ісігінің даму қаупін 35% төмендетеді.

Омега-3 полиқанықпаған май қышқылдары онкологиялық науқастарда химиотерапия курсынан өткен кезде сәтті қолданылады. Омега-3 құрамына кіретін ЭПК және ДГК қатерлі ісік жасушаларының сәулелік терапияға және цитостатиктерге (онкологиялық науқастарды емдеуге арналған препараттар) сезімталдығын арттыратыны дәлелденді. Химиялық немесе сәулелік терапиядан өткен және ұзақ уақыт Омега – 3 қабылдаған пациенттерде цитостатикалық препараттардың жалпы уытты әсерінің әлсіреуі байқалды. Асқазан, тоқ ішек және хирургиялық емделген басқа мүшелерінің қатерлі ісігімен ауратындарда Омега-3 операциядан кейінгі асқынулардың санын азайтады, операциялық жараның тезірек емделуіне және операция жасалған органның функцияларын қалпына келтіруге ықпал етеді. Тағы бір маңыздысы — ПҚМҚ қабылдау оңалту кезеңін қысқартады.

Омега-3 полиқанықпаған май қышқылдарының канцерогендікке қарсы әсері олардың арахидон қышқылының ісіктердің өсуін ынталандыратын простагландиндерге айналуын тежейді. Омега-3 жетіспеушілігімен олардың жасушалық жарғақтарындағы (мембранадағы) орнын қатерлі ісік жасушалары мен метастаздардың өсуін тудыратын Омега-6 ПҚМҚ алады. Омега-3 полиқанықпаған май қышқылдары жасушаішілік метаболизмге жауап беретін ферменттер мен ақуыздарға әсер ету арқылы қатерлі ісік жасушаларының бөлінуін тежейді. Сонымен қатар, Омега-3 қышқылдары онкогендердің белсенділенуіне жол бермейді және қатерлі ісік жасушаларының апоптозын (өзін өзі жоюын) қоздыратын гендерді «қамтиды».

Ісікке қарсы иммунитет реакциясын ынталандыру арқылы ЭПК және ДГК (эйкозопентаен және докозагексаеной қышқылдары) сіздің ағзаңызды онковирустардан сенімді қорғайды.

Қатерлі ісік – бұл көптеген кезеңдерді қамтитын ұзақ процесс. Мысалы, ісік диаметрі 1 см-ге жеткенге дейін 5-10 жыл өтуі мүмкін. Жасушалардың қайта туылуын тудыратын бастапқы процестер одан да ертерек басталады. Осылайша, ісіктердің көпшілігі 25-40 жаста, кейде балалық шақта жасалады. Сондықтан, Омега-3 препараттарымен қатерлі ісік ауруының алдын-алу ерте жастан басталуы керек.

Ми

Адамның миы 60% майлардан тұрады, ал бұл майлардың үштен бірі – май қышқылдары. ДГК мидың құрамындағы барлық май қышқылдарының 20% құрайды. Нейрондар мен сетчаткадағы DHA-ның жоғары концентрациясы Омега-3 дәрілерінің ми мен көздің қызметі үшін өте маңызды екенін көрсетеді. Омега-3 ПҚМҚ импульстарды (нейроннан нейронға сигналдар) беру үшін энергия ағынын тез қамтамасыз етеді, бұл ақпаратты қабылдау және есте сақтау қабілетін едәуір арттырады. Омега-3 арқасында ми кез-келген жаста тиімді жұмыс істей бастайды. Ал ПҚМҚ тапшылығы, керісінше, жады мен зейінді нашарлатады. Омега-3 полиқанықпаған май қышқылдары Альцгеймер ауруының қаупін азайтып, танымдық функциялардың төмендеуін бәсеңдететіні белгілі. Сонымен қатар, Альцгеймер және Паркинсон аурулары жағдайында ДГК және ЭПК оң әсері аурудың алғашқы белгілері пайда болғанға дейін Омега-3 дәрісін қабылдаған пациенттерде айқын көрінеді.

Сонымен қатар, ДГК және ЭПК серотонин «бақыт гормонын» өндіруге ықпал етеді және депрессия белгілерін азайтады.

Омега-3 және тері

Біздің теріміз – ағзаның жай-күйінің айнасы. Кәсіби косметологтар кремдер мен сыртқы емдеу теріні емдейді деп сендірмейді. Олар массаж және күтім кемшіліктерді біраз уақытқа ғана безендіретінін біледі. Тері ішкі денсаулық проблемаларын жойғаннан кейін ғана әдемі болады.

Омега-3 полиқанықпаған май қышқылдары терінің сау келбеті мен жастықтың жарқылын қалпына келтіруге қалай көмектеседі?

Омега-3 ПҚМҚ тері аллергиясының дамуын тежейді. ЭПК және ДГК коллаген – дерманың негізін құрайтын және оның беріктігі мен серпімділігін қамтамасыз ететін ақуыздың бұзылуынан қорғайды. Коллагеннің арқасында біздің теріміз серпімді және әжімдердің пайда болуынан қорғалған.

Омега-3 күшті антиоксиданты ретінде оттегінің белсенді формалары тері жасушаларының мембраналарының бұзылуына жол бермейді.

ДГК және ЭПК жасуша жарғақтарының (мембраналарының) құрамына кіретін маңызды қабынуға қарсы заттардың – простагландиндердің түзілуіне қатысады. Вирустар мен бактерияларға зиян келтіре алмайтын қуатты жарғақ (мембрана) эпидермис жасушаларының ұзақ өмір сүруінің кепілі болып табылады.

Омега-3 иммундық жүйеге терінің қабыну процестерімен, соның ішінде акне (безеулермен) күресуге көмектеседі. ПҚМҚ терідегі жаралардың жазылуын жылдамдатады да, тыртықтарды 50%-ға азайтады. Балық майын күнделікті қабылдау – созылмалы дерматитті кешенді емдеудің маңызды бөлігі болып табылады. Омега-3 дәрісін қолдану перспективасы псориаз, экзема, атопиялық дерматит және диатез сияқты ауруларды емдеуде дәлелденген.

Біздің мамандардың мақалалары

Жаз мезгіліндегі ішек инфекцияларының профилактикасы

Жаз — бұл ең керемет жыл мезгілі. Оны ересектер де, балалар да жақсы көреді. Тек жаз ғана тура ағаштан жұлып ...
«Далее»

Барлығы цистит туралы: белгілері, себептері, мүмкін болатын асқынулары және емдеу

Цистит – несеп қуысы шырышының қабынуы. Патология клиникалық медицинаның бірнеше саласын жалпы қамтиды: ол урология және гинекология. Несеп қуысы зақымдалған ...
«Далее»

Гормонды жағдайды дәрі-дәрмектердің көмегінсіз қалпына келтірудің 10 тәсілі

Гормонды ауытқулар ауыр салдардың орын алуына алып келеді. Алдымен ұйқысыздық, күйгелектік сияқты белгілер байқалады, содан соң артық салмақ пайда болады ...
«Далее»

Азық-түлік өнімдеріндегі химия: сатып аларда неге назар аудару керек?

Дүкен сөрелерінде тұрған азық-түлік өнімдерінің көбісінің құрамында денсаулыққа зиянды әрі қауіпті заттар бар. Тағамдық қоспалар өнімді өте дәмді, ал тауардың ...
«Далее»

Консультация в WhatsApp